Kollum Gerard de Jong: Boekesloop
Jarenlang priisden myn kammeraat Leendert tegaar met Bauke de boeken in de Estafette-winkel in St.-Anne. Elk anleverd boek gong deur de hannen, alles worde sorgfuldig nakeken, tot met potload ‘t oordeel in de form fan de priis foorin skreven worde. Faak ’n euro en at ‘t ‘n goed, gewild boek in goeie kondisy waar, ’n hogere priis. Elk boek ‘n aigen geur en foorkommen, soms ‘n ex-libris, maar altyd ‘n aigen ferhaal dat je d’r inkeld bijfantasere (een woord?) konnen. Ik hew d’r ‘n prot pareltsys an overhouwen.
At ‘n boek echt fan wynflekken en deurrookte ellinde bijnander hong, gong ‘t op syn leste rais. Bestimming: oudpepierbak. ‘t Foelde nooit goed: ‘n boek weggooie, dat doen je aigenlik niet. D’r kin altyd een weze die’t ‘t – ondanks of danksij de kondisy – ômermt, d’r ‘n nije bând met angaat.
NRC skreef forige week over hoe’t boekhannelers in Nederland inenen enorme boekorders krije út Amerika. AI-bedriven kope op industriële skaal tweedehâns boeken op om hur AI’s op te ‘trenen’. AI-bedriif Anthropic noemde ‘t, bleek út gehaime interne dokuminten, hur missy ‘to destructively scan all the books in the world’. Skenne en fernietige. Werom? Omdat se dan – maas in de wet – niet over auteursrechten hoeve te soebatten met die ferfelende skrivers en útgevers.
’t Slopen fan boeken is bot genog, maar as metafoor foldoet ’t perfekt. ‘t Ferswelgt alles dat op syn pâd komt. Boeken binne de kenary in de koalemyn; wij sels, de mînshyd, staan ok op ‘t menu. Omdat AI niet om AI gaat, maar om sinten. En omdat de honger fan de geldmesine niet te stillen is.
Ja, AI kin soms ‘handig’ weze. Maar ferkeer niet in de illúzzy dat wij AI brúkke. ’t Is ânsom: AI brúkt ôns. ‘t Kaut op ôns om, oogst ôns data en informasy, dringt ôns dooie skriiftaal op en laat ôns as lege hulzen op ‘t slagfeld achter.
Loop dan in ‘n kringloop nag maar ‘s teugen ‘n fergeeld boek an dat dut goed útlait, dat deur ‘n Leendert op fyftig eurosint priisd worde, wilens de chatbot ontkint dat der ooit boeken over skreven binne.
gm.de.jong@xs4all.nl