Kollum Gerard de Jong: Algemy
Wij hewwe in ’t groate gebeuren niks te fertellen. As individuën binne wij niet meer as pionnen, kanonnefoer in ‘n potsy Risk fan ultrarike skurken die’t hur na de ‘overwinning’ falsspeule, en ôns in de ôndergang metsleure. Maar dale wij út de ferstikkende geopolityk ôf naar ‘t persoanlike, na ferbining, dan kinne je weer sykhale. ’t Is dêr der’t de wereld an ôns foeten lait, en niet ânsom. Der’t de ferbeeldingskracht grînzeloas is, en de opsys eandeloas. ’t Is dêr der’t rúmte ontstaat foor kreäsy; ’t is ‘t werkplak fan de algemist.
Forige week mocht ik de boekpresintasy fan kammeraat Bart Kingma’s nije Frise roman ‘Flarde’ annander prate. Bart en ik hewwe tien jaar leden ‘t bêd deeld; wij hewwe in ‘t selde bêd slapen, in ’t Baskise Pasaia – alleen niet op ’t selde momint. Hij sat d’r eerst, as ‘writer in residence’ in 2016, ik mocht d’r ‘n halfjaar later ok twee maanden skriifresidere.
De skriver en dokumintêremaker waar wat ferlegen met de andacht. Onterecht, want hij het ‘n prachtig boek skreven. In syn dankwoord praatte hij over hoe’t alles metnander ferbonnen is. Hoe’t elkeneen die’t der waar, die overdâg in de Afûk-winkel, ‘n rol speuld het in syn leven om te kommen tot wer’t hij nou is, soadat hij ‘t boek skrive kon dat hij nou skreven het.
Soa besien binne wij allegaar algemisten, met om ôns hine de ingrediïnten, mînsen, erfarings der’t wij ’n resept fan make kinne, ’n gerecht dat d’r weze mâg – en d’r nag nooit weest het. Albert, kollega-dokumintêremaker fan Bart, fertelde over syn ôfwegings in de montazykamer: wat àl brúkke, wat niet? Hoe bringe je je onderwerp foor ’t foetlicht met de keuzes die’t je make, met wat je sien late, of jùst op ‘e snijtafel lêge late?
Dichter Syds Wiersma dirigeerde hest tien jaar leden soawel Bart as mij na Baskenland, foor ôns skriifbezite. Bart dankte Syds dat hij him doe na Baskenland ‘katapulteerde’, maar der stak Syds ‘n stokky foor: ‘’t Waar niet ‘n katapult, maar ‘n boomerang. ‘t Gaat niet om ‘t fortgaan, maar om ‘t weromkommen.’ En om wat je bij thúskomst út de plûnje hale om wat moois fan te brouwen.
gm.de.jong@xs4all.nl